Zwyczaje wigilijne

Wieczór wigilijny w tradycji polskiej jest najbardziej uroczystym i najbardziej wzruszajacym wieczorem roku. Punktem kulminacyjnym przezyc adwentowych w rodzinach chrzescijanskich jest wigilia Bożego Narodzenia. Posiada ona bardzo bogatą liturgię domową. Geneza tej liturgii sięga pierwszych wiekow chrześcijaństwa. Obrzędy te i zwyczaje mają więc starą tradycję. Wigilie w ogóle znane były juz w Starym Testamencie. Obchodzono je przed kazda uroczystoscia, a nawet przed każdym szabatem. Bylo to przygotowanie do odpoczynku swiatecznego. Izraelici zwali je "wieczorem".

Slowo "wigilia" pochodzi z jezyka lacinskiego i oznacza czuwanie. Taki byl dawniej zwyczaj w Kosciele, ze poprzedniego dnia przed wiekszymi uroczystosciami obowiazywal post i wierni przez cala noc oczekiwali na te uroczystosc, modlac sie wspolnie.

W Polsce wigilia weszła na stałe do tradycji dopiero w XVIII wieku. Główną jej cześcią jest uroczysta wieczerza, złożona z postnych potraw. Wieczerza ta ma charakter ścisle rodzinny. Zaprasza się czasami na nią, oprócz krewnych, osoby mieszkajace samotnie.

Wolne miejsce przy stole
Znany i powszechny jest obecnie w Polsce zwyczaj pozostawiania wolnego miejsca przy stole wigilijnym. Trudno dokładnie ustalicć jego genezę. Zapewne jest to zwyczaj późniejszy, gdyż nie wspomina o nim żaden z historyków obyczajów polskich. Miejsce to przeznaczone bywa przede wszystkim dla przygodnego gościa. Zbigniew Kossak pisze, ze "ktokolwiek zajdzie w dom polski w święty wieczór wigilijny, zajmie to miejsce i będzie przyjęty jak brat".
Pozostawiajac wolne miejsce przy stole wyrażamy również pamięc o naszych bliskich, którzy nie mogą świąt spędzić z nami. Miejsce to moze również przywodzić nam na pamieć zmarłego członka rodziny.

Pierwsza Gwiazda
W Polsce wieczerze wigilijną rozpoczynało sie, gdy na niebie ukazała się pierwsza gwiazda. Czyniono tak zapewne na pamiątke gwiazdy betlejemskiej, która według Ewangelisty, św. Mateusza, ujrzeli Mędrcy, zwani tez Trzema Królami. Zwyczaj ten był i nadal jest glęboko zakorzeniony w polskiej kulturze. Wspomina o nim m.in. Wladysław S. Reymont w "Chłopach" oraz Maria Dąbrowska w "Uśmiechu dzieciństwa". Oskar Kolberg stwierdza, ze jest to bardzo stary zwyczaj przestrzegany w rodzinach katolickich.

Wieczerza Wigilijna
Przyjeła sie w Polsce w wieku XVIII. stała się powszechną tradycją w wieku XX. Nabrała cech czegoś świętego, sakralnego, czego sie nigdzie nie spotyka. Oto najpierw gospodynie urządzają generalne sprzątanie, mycie, czyszczenie. Po czterech rogach glównej sali umieszczalo sie na wsi i po dworach cztery snopy zbóż: snop pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa, aby Boże Dziecię w Nowym Roku nie skąpiło koniecznego pokarmu dla człowieka i bydła. Stól był przykryty białym obrusem, przypominającym ołtarz i pieluszki Pana, a pod nim dawało sie siano dla przypomnienia sianka, na ktorym spoczywało Boże Dziecię. Zwyczajem było również, że cały dzień obowiazywał post ścisły. Także w czasie wigilii dawano tylko potrawy postne, w liczbie nieparzystnej, ale tak różnorodne, by były wszystkie potrawy, jakie sie zwykło dawać w ciągu roku.

Łamanie sie opłatkiem
Najwazniejszym i kulminacyjnym momentem wieczerzy wigilijnej w Polsce jest zwyczaj łamania sie opłatkiem. Czynność ta nastepuje po przeczytaniu Ewangelii o Narodzeniu Pańskim i złożeniu życzeń. Tradycja ta pochodzi od prastarego zwyczaju tzw. eulogiów, jaki zachował się z pierwszych wieków chrześcijaństwa. Wieczerza wigilijna nawiązuje do uczt pierwszych chrzescijan, organizowanych na pamiątkę Ostatniej Wieczerzy. Zwyczaj ten oznacza również wzajemne poświęcenie się jednych dla drugich i uczy, ze należy podzielić się nawet ostatnim kawałkiem chleba. Skladamy sobie zyczenia pomyślnosci i wybaczamy urazy.

Parzysta ilość osób
Do tradycji wigilijnej należy, aby do stolu zasiadała parzysta liczba osób. Nieparzysta zaś ilość uczestników miała wrózyc dla jednego z nich nieszczeście. Najbardziej unikano liczby 13. Feralna 13 bierze swój początek od Ostatniej Wieczerzy, kiedy to jako 13 biesiadnik przybył Judasz Iskariota. Jeżeli ilość biesiadników byla nieparzysta, wówczas w bogatszych lub szlacheckich domach zapraszano do stolu kogoś ze służby, w biedniejszych domach jakiegoś żebraka.
Do stolu zasiadano wedlug wieku lub hierarchii. Wedlug wieku dlatego, aby "w takiej kolejnosci schodzic z tego swiata", a według hierarchii dlatego, gdyż osoba o najwyższej pozycji, najczęściej był to gospodarz, rozpoczynała wieczerzę.

Ilość potraw
Według tradycji, ilość potraw wigilijnych powinna być nieparzysta. Aleksander Bruckner w słowniku etymologicznym języka polskiego podaje, ze wieczerza chłopska składała sieę z pięciu lub siedmiu potraw, szlachecka z dziewieciu, a u arystokracji z jedenastu. Wyjaśnienia tego wymogu były rózne: 7 - jako siedem dni tygodnia, 9 - na czesc dziewięciu chórów anielskich itp. Dopuszczalna byla ilość 12 potraw - na cześć dwunastu apostołów.
Nieparzysta ilosc potraw miała zapewnić urodzaj lub dobrą pracę w przyszłym roku. Potrawy powinny zawierać wszystkie płody rolne, aby obrodziły w nastepnym roku. Wskazane tez było skosztowac wszystkich potraw, żeby nie zabrakło którejś podczas nastepnej wieczerzy wigilijnej.

Wieczerza wigilijna jest posiłkiem postnym, ale nasi przodkowie potrafili uczynić z tego ograniczenia prawdziwą ucztę dla podniebienia, tak, że polski post słynął szeroko na całym świecie. W zamożnych domach szlacheckich i mieszczańskich Wigilia składała się z dwunastu dań - tylu, ilu było apostołów. Dominowały dania rybne przyrządzane na różne sposoby, a zwłaszcza nie mogło zabraknąć słynnego karpia lub szczupaka w szarym sosie. Niekiedy dań rybnych było tyle, że tradycyjna liczba dwunastu potraw okazywała się niewystarczająca. Ale i na to była rada - wszystkie potrawy z ryb uważano za jedno danie!
Wigilie otwierała jedna z tradycyjnych zup wigilijnych - najczęściej barszcz czerwony z uszkami, zupa grzybowa lub rzadziej - migdalowa. Oprócz dań rybnych podawano staropolski groch z kapustą, potrawy z grzybow suszonych, kompoty z suszonych owocow, a także lamance z makiem lub pochodzaca ze wschodnich rejonow Polski słynną kutię oraz ciasta, a zwłaszcza świąteczny makowiec.

Po Wieczerzy
Dawniej po Wieczerzy, oprócz śpiewania kolęd, w wielu częsciach Polski praktykowano rózne zwyczaje. I tak, na Warmii i Mazurach, kiedy jeszcze biesiadnicy siedzieli przy stole, spod obrusa ciagnięto słomki. Jesli wyciagnięto slłomkę prostą, to osobe, która ją wyciągnęła, czekało życie proste, bez niebezpieczeństw. Jeśli słomka byla pokrzywiona, to daną osobę czekało w przyszłym roku życie krete.
Na Mazowszu, resztki jedzenia dawano zwierzętom. Wierzono bowiem, że o północy, przynajmniej niektóre z nich, przemówią ludzkim głosem. Dotyczyło to zwłaszcza bydła, bo ono było obecne przy narodzinach Dzieciątka i w nagrodę otrzymało dar mówienia ludzkim głosem w noc wigilijną.
Na Podlasiu resztki wieczerzy ustawiano koło pieca, a przed nim ławę posypaną piaskiem lub popiołem. Pokarmy te były przeznaczone dla zmarłych przodków. Rano, po śladach na piasku, odgadywano kto przyszedł w nocy i czy w ogóle przyszedł.
W wielu rejonach Polski w ten wieczór wyruszali kolędnicy. Obowiazkowo musiały być minimum trzy postacie: bocian, koza i niedźwiedź. Bocian symbolizowal nowy rok i nowe życie, koza - płodność, a niedźwiedź - wrogie siły przyrody, które należało obłaskawić.
 

Adhortacja " Gaudete et exultate

TYDZIEŃ POWOŁAŃ

Lipiec, 2018

Czytaj więcej

OGŁOSZENIA


Ogłoszenia parafialne

Intencje mszalne - kościół św. Henryka

Intencje mszalne - kościół św. Mikołaja

Intencje mszalne - filie

Komunikaty


Transmisja na żywo z kościoła św. Mikołaja w Sulęcinie - OGLĄDAJ

Po przejściu na stronę KAMERY LIVE należy w oknie logowania zaznaczyć ANONIMOWY i kliknąć LOGOWANIE











Polecamy na WIELKI POST 2017







CODZIENNA LITURGIA SŁOWA




CZYTELNIA

ROK ŻYCIA KONSEKROWANEGO
PENITETCJARIA APOSTOLSKA URBIS ET ORBIS DEKRET o ustanowieniu warunków potrzebnych dla zyskania daru Odpustów w ciągu Roku Życia Konsekrowanego. Ponieważ J. Eminencja Kardynał Prefekt Kongregacji ds. Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego poprosił niedawno Penitencjarię Apostolską, aby zgodnie ze zwyczajem określone zostały warunki dla zyskania daru...

Czytaj więcej